علل ناکارآمدی شوراهای اسلامی شهر

یادداشت / مهندس علیرضا همتی از اعضای هیئت تحریریه کرانه سبز

بیش از ۵ دوره از آغاز تشکیل شوراها می‌گذرد و در این بین فراز و نشیب های زیادی را طی نموده و در یک نگاه هرچه به جلوتر می‌رویم ؛ این شوراها متاسفانه ناکارآمد تر و کم اثرتر می شوند و در بعضی مواقع نبودنشان به بودنشان ترجیع داده می‌شود و در هر دوره ، ریزش انگیزه و رغبت نخبگان و فرهیختگان به کاندیداتوری به سهولت مشهود می باشد و از طرفی به جای اینکه هر دوره از دوره قبل پخت تر و تخصصی تر شود و کارگروه‌های زیرمجموعه آن پویا گردد ، پس رفت داشته ، به طوری که حتی افراد کم تجربه و غیرمتخصص و رشته های غیر مرتبط مدیریت شهری و حقوق شهروندی و برنامه‌ریزی شهری نیز به خود اجازه می‌دهند که با اعتماد به نفس کاذب خود را کاندیدا کنند .

لذا بر آن شدیم که به طور اجمالی به دلایل ریشه ای آن بپردازیم تا شاید جلوی این افول و ناکارآمدی گرفته شود .

۱. در حالیکه قوانین وضع شده برای شوراهای شهر و روستا و شرح وظایف و خدمات و مسئولیت های آن به خوبی بیان شده ، متاسفانه بسیاری از اعضای کاندیدا و منتخب ، حتی یک بار هم آن را به طور دقیق مطالعه نکرده و از قدرت ، ابزار در دست و شرح وظایف اصلی خود و اولویت‌های مربوط به آن خبر ندارند و یا توجیه نیستند و در این باره حتی تجربه حضور در هیئت مدیره و یا چارت یک سازمان فرایند محور را هم نداشته اند .

۲. اکثر افراد منتخب یا از طریق طایفه ای و یا گروه‌های سیاسی و جناحی و یا صنف خاصی حمایت و به داخل شورا راه یافته اند . در حالی که اعضای شوراهای شهر می‌بایست از دل NGO و یا سازمان‌های مردم نهاد تعیین صلاحیت , شایسته سالاری کاندید شوند و گرنه در بزرگترین رسالت خود که ایجاد مشارکت ذهنی و تولید سرمایه اجتماعی و استفاده از بسیج تمامی ظرفیت‌های شهروندان است ؛ نا موفق خواهند بود . به عبارت دیگر NGO و سازمان های مردم نهاد و بنیاد ها و نهاد های خیرین و فرهنگی ، علمی و هیئت های مشورتی محلی شالوده و فونداسیون بنای شوراها هستند و بدون این پی‌ریزی هرچقدر به طبقات و یا دوره‌های مختلف شورا اضافه شود ؛ مانند این است که ما یک ساختمان چندین طبقه را بدون پی ، بنا کنیم و عاقبت کار هر چه دوره ها و طبقات اضافه می شود ؛ انحراف اسکلت ساختمان و امکان فروپاشی و یا منحل شدن آن بیشتر می گردد .

۳. جایگاه عضو شورای شهر بودن و منتخب شدن تازه اول راه است و یک عضو باید بداند که داشتن یک تخصص و یک رشته تحصیلی صرف کفایت نمی کند و یکی از شاخصه‌های عضو و یا اعضای شورای اسلامی شهر کارآمد ، میان رشته ای و چند رشته ای بودن و یا اشراف تجربی و یا علمی هر یک از اعضا به علوم و فنون مختلف است و این امر مستلزم اولاً پذیرش خود عضو و قبول کردن این موضوع در نهاد خود است و سپس احساس نیاز به آموزش و گذراندن دوره‌های کوتاه‌مدت فشرده و از همه مهمتر به کارگیری افراد متخصص رشته‌های مختلف مانند : اقتصاد , حقوق شهروندی ، شهرسازی ، روانشناسی ، فضای سبز ، مهندسی ارزشی ، آینده پژوهی ، آمار و برنامه‌ریزی ، تشریفات ، کارآفرینی ، آمایش سرزمین ، هوشمند سازی ، ترافیک ، ایمنی و بهداشت محیط ، بیمه و غیره . در کمیسیون‌های تخصصی تعریف شده و مورد نیاز متناسب با هر شهر و روستا می باشد که متاسفانه از آن غافل می شوند و درب های مشاوره و کارشناسی را به روی خود می بندند و بعضی ها با خود شیفتگی ، شرکت در جلسات توجیهی و آموزشی را برای خود کسرشان می‌دانند . یکی از مهمترین وظایف و رسالت‌های شوراهای شهر شناسایی برنامه ریزی ، هم افزایی و به طور خلاصه همسو سازی و اتصال ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل ادارات مختلف شهر و شهرستان در جهت توسعه عمران و برطرف کردن مشکلات و کاهش کمبودها می باشد که این امر به موازات از شرح وظایف فرمانداری ها هم می باشد . بدهی است وقتی می خواهی در این زمینه های مهم فوق همسویی و هم افزایی ایجاد کنی ؛ اول می‌بایست هرکدام از این ادارات که معمولاً به طور مستقل و جزیره‌ای و بسته عمل می کنند . شناسایی کنی و از کم و کیف امور آنها آشنایی داشته باشی . تا بتوانی ظرفیت های پنهان و آشکار آن را شناسایی نمایید . در حالی که اعضای شورای اسلامی شهر حتی زحمت بازدید میدانی از ادارات مختلف و آشنایی با آنها را در طول چهار سال به خود نداده و از آنها بی خبرند. چه رسد به اینکه بتوانند از فرصت های به وجود آمده استفاده کنند و یا چالش‌های پیش رو را به فرصت تبدیل کنند .

۵ . در اکثر دوره‌های شوراهای اسلامی شهر دیده می‌شود که نگاه فرایند محور و برنامه محور و همپوشانی طرح‌های نیمه‌کاره در دوره‌های قبل وجود ندارد و شورای بعدی ، رغبتی به تمام کردن و یا استارت زدن طرح‌های مطالعاتی که برای آنها هزینه و وقت صرف شده ، ندارند و به دنبال طرح‌ها و ایده‌هایی هستند که دوباره از صفر آغاز شده تا بتوانند به نام خود تمام کنند .

همان بلایی که بر سر شورای قبلی آمده ، سر خودشان نیز می آید و طرح‌های نیمه کاره آنها را هم شورای بعدی به فراموشی می سپارد و روز از نو روزی از نو .

۶. امکان شرکت و کاندید شدن دوباره در شورای شهر از نقاط ضعف قوانین وضع شده است و مشاهده می‌شود که به محض رای آوردن و منتخب شدن اعضای محترم به جای اینکه به فکر عمران و آبادانی باشند ؛ دنبال سیاسی کاری جذب نیرو و طرفدار و محافظه کاری رفته ، تا دوره بعد رای بیاورند و قدرت برخورد ریسک پذیری و اتمام طرح‌های نیمه کاره در دوره خود را رها می‌کنند و کارنامه قابل قبولی از خود به جا نمی گذارند . ۷. متاسفانه شوراهای شهر اکثر نیرو و تمرکز خود را به روی انتخاب و عزل و نصب های شهردار و شهرداری گذاشته و از امکانات سایر ادارات و به ویژه جذب سرمایه گذاری بخش خصوصی و آماده‌سازی بسترهای آن غافل می‌شوند و دچار فرصت‌سوزی و ایجاد دلسردی در اشخاص حقیقی و حقوقی می گردند که اگر حمایت شورای شهر پشت سر آنها باشد ، چند برابر بودجه های دولتی توان ایجاد شغل و توسعه زیرساخت‌های شهری را دارند و به عبارت دیگر شوراهای شهر کمتر به اولویت مهمی مثل : جذب و شناسایی و ترغیب بخش خصوصی و تعریف مدل‌های سرمایه‌گذاری می‌پردازند و روی آن تمرکز نمی کنند .